آن قصر که جمشید در او جام گرفت
آهو بچه کرد و روبه آرام گرفت
بهرام که گور میگرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت؟
#خیام(۴۲۷-۵۱۰خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «رباعیات حکیم خیام نیشابوری» (به اهتمام: محمدعلی فروغی، قاسم غنی) رویهی ۷۲
شایسته است به جای واژههایی همچون «عاقل» و «حکیم» که عربی هستند، واژههایی همچون «دانا»، «خردمند»، «فرزانه»، «بخرد» و ... را که پارسی هستند به کار ببریم.
#پارسی_را_پاس_بداریم (۱)
#شعر_راستین
انگار حال و روزِ خدا هم گرفته است ...
#جلیل_صفربیگی(زادهی۱۳۵۳خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «واران، گزیده اشعار جلیل صفربیگی» (نشر تکا) رویهی ۲۰
ز باد آمدی، رفت خواهی به گَرد
چه دانی که با تو چه خواهند کرد؟!
#فردوسی(۳۱۹-۴۰۳خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «شاهنامه - بخش یکم» (پیرایش دوم جلال خالقی مطلق، انتشارات سخن) رویهی ۴۹۸
بناهایِ آباد گردد خراب
ز باران و از تابشِ آفتاب
پی افگندم از نظم کاخی بلند
که از باد و باران نیابد گزند
#فردوسی(۳۱۹-۴۰۳خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «شاهنامه - بخش یکم» (پیرایش دوم جلال خالقی مطلق، انتشارات سخن) رویهی ۷۹۳
فریدونِ فرخ فرشته نبود
ز مشک و ز عنبر سرشته نبود
به داد و دهش یافت آن نیکوی
تو داد و دهش کن، فریدون توی
#فردوسی(۳۱۹-۴۰۳خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «شاهنامه - بخش یکم» (پیرایش دوم جلال خالقی مطلق، انتشارات سخن) رویهی ۴۸
شنیدم که چون قویِ زیبا بمیرد
فریبنده زاد و فریبا بمیرد
شبِ مرگ، تنها، نشیند به موجی
رَوَد گوشهای دور و تنها بمیرد
در آن گوشه چندان غزل خوانَد آن شب
که خود در میانِ غزلها بمیرد
گروهی بر آنند کاین مرغِ شیدا
کجا عاشقی کرد، آن جا بمیرد
شبِ مرگ، از بیم، آن جا شتابد
که از مرگ غافل شود تا بمیرد
من این نکته، گیرم که باور نکردم
ندیدم که قویی به صحرا بمیرد
چو روزی ز آغوشِ دریا برآمد
شبی هم در آغوشِ دریا بمیرد
تو دریایِ من بودی! آغوش وا کن
که میخواهد این قویِ زیبا بمیرد
#مهدی_حمیدی_شیرازی(۱۲۹۳-۱۳۶۵خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «اشک معشوق: دیوان حمیدی» (انتشارات صدای معاصر) رویهی ۵۲۴
سرِ زبانی و آرایه در بدن داری
تو قابلیَّتِ ضربالمثل شدن داری
#علیرضا_بدیع(زادهی۱۳۶۴خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «از پنجرههای بیپرنده» (انتشارات فصل پنجم) رویهی ۶۱
هر چه کاشتم به باد رفت و ماند
کاشها و کاشها و کاشها
#قیصر_امین_پور(۱۳۳۸-۱۳۸۶خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «حتی اگر نباشی» (انتشارات کتاب آبی) رویهی ۲۰
اندر رهِ عشق اگر شوی صادق تو
بی دردِ سرِ نطق شوی ناطق تو
گر حضرتِ عشق را شدی لایق تو
معشوق: تو و عشق: تو و عاشق: تو
#اوحدالدین_کرمانی(۵۴۵-۶۱۶خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «دیوان رباعیات اوحدالدین کرمانی» (به کوشش احمد ابومحبوب) رویهی ۲۲۰
من ندانستم از اول که تو بیمهر و وفایی
عهد نابستن از آن به که ببندی و نپایی
دوستان عیب کنندم که چرا دل به تو دادم
باید اول به تو گفتن که چنین خوب چرایی
ای که گفتی مرو اندر پیِ خوبانِ زمانه
ما کجاییم در این بحرِ تفکر تو کجایی
... گفته بودم - چو بیایی - غمِ دل با تو بگویم
چه بگویم؟ - که غم از دل برود چون تو بیایی -
#سعدی(۵۸۴-۶۷۱خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «کلیات سعدی» (به تصحیح محمدعلی فروغی، انتشارات هرمس) رویههای ۹۳۳ و ۹۳۴
تو در خوابِ خوش و من بی تو هر شب
شمارم تا سحر سیارگان را
#امیرخسرو_دهلوی(۶۳۲-۷۰۳خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «دیوان کامل امیرخسرو دهلوی» (با همت م. درویش) رویهی ۵
تمامِ آرزوهایِ منی، کاش
یکی از آرزوهایِ تو باشم!
#محمدرضا_شفیعی_کدکنی(زادهی۱۳۱۸خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «آواز باد و باران» (نشر چشمه) رویهی ۵۱
دیوانه شو شبیهِ غزلهایِ مولوی
فریاد کن به کوی و به برزن که عاشقم
#محمدسعید_میرزایی(زادهی۱۳۵۵خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «غزل هزارهی دیگر: گزیده غزل محمدسعید میرزایی» (انتشارات شهرستان ادب) رویهی ۱۱۲
طور سینا: کوهی که موسیٰ در آن از خدا خواست خود را نشان بدهد.
اَرِنی: نشانم بده
لَنْ تَرٰانٖی: نخواهی دید
تریٰ: میبینی
«سعدی با دیدگاهی عاقلانه گفت:
چو رسی به کوهِ سینا اَرِنی مگو و بگذر
که نیرزد این تمنا به جوابِ لَن تَرانی
در جواب سعدی، حافظ با دیدگاهی عاشقانه گفت:
چو رسی به طورِ سینا اَرِنی بگو و مگذر
تو صدایِ دوست بشنو نه جوابِ لَن تَرانی
در جواب هر دو، مولانا هم با دیدگاهی عارفانه و به زیبایی گفت:
اَرِنی کسی بگوید که تو را ندیده باشد
تو که با منی همیشه چه تَریٰ چه لَن تَرانی»¹
بیگمان داستانِ بالا را بارها این سو و آن سو خواندهاید. داستانی خواندنی ولی دروغی آشکار؛ چراکه در ناپذیرفتنی بودن داستان، همین بس که زندگیِ مولانا زمانی به پایان میرسد که هنوز حافظ زاده نشد، پس چگونه مولانا میتواند در پاسخ به حافظ چیزی بسراید؟!
افزون بر این، هر کس اندکی با ادبیات آشنایی داشته باشد میداند که اگر سعدی را اندیشمند بدانند درست است ولی اگر حافظ را از سعدی کمتر اندیشمند بدانند بیگمان درست نیست و نیز اگر حافظ را عاشق بدانند درست است ولی اگر سعدی را کمتر از حافظ عاشق بدانند باز هم بی گمان درست نیست.
سعدی کسی نیست که کوشش در عشق را بیهوده بداند و بگوید «که نَیَرزَد این تمنا». در باورِ سعدی «نیک و بد و رنج و راحت از دوست نکوست»² و «به راهِ بادیه رفتن بِهْ از نشستنِ باطل / وگر مراد نیابم به قدرِ وسع بکوشم»³.
همچنین سه بیتِ یاد شده در دیوانهایِ معتبر و نامعتبرِ هیچ یک از سه سرایندهیِ بزرگِ یاد شده نوشته نشدهاند.
و اما چندی از سخنانِ راستینِ سرایندگانِ بزرگ که میتوان گفت به گونهای پیشزمینهیِ این داستانِ ساختگی بودهاند:
«چو رسی به طورِ سینا اَرِنی مگوی و بگذر
که نیرزد این تمنا به جوابِ لَنْ تَرٰانٖی»⁴
منسوب به #رضی_الدین_نیشابوری (درگذشتهی ۵۸۰ خورشیدی)
«به فلک برآ چو عیسی، اَرِنی بگو چو موسی
که خدا تو را نگوید که: خموش، لَنْ تَرٰانٖی»⁵
#مولانا(۵۸۶-۶۵۲خورشیدی)
«تو آن نازنینی، که در غیب بینی
نگفتند هرگز تو را: لَنْ تَرٰانٖی»⁶
#مولانا(۵۸۶-۶۵۲خورشیدی)
«موسیِ طورِ عشقم در وادیِ تمنا
مجروحِ لَنْ تَرٰانٖی چون خود هزار دارم»⁷
#سعدی(۵۸۴-۶۷۱خورشیدی)
#داستان_ساختگی (۱)
#شعر_راستین
پانوشت: (سرچشمهها)
1. بدبختانه زبان مردم و بسیاری از سایتها!
2. «کلیات سعدی» (به تصحیح محمدعلی فروغی، انتشارات هرمس) رویهی ۱۰۲۱
3. «کلیات سعدی» (به تصحیح محمدعلی فروغی، انتشارات هرمس) رویهی ۷۸۶
4. «دیوان رضیالدین نیشابوری» (به تصحیح ابوالفضل وزیرنژاد) رویهی ۱۹
5. «کلیات شمس - جزو ششم» (به تصحیح بدیعالزمان فروزانفر) رویهی ۱۲۹
6. «کلیات شمس - جزو هفتم» (به تصحیح بدیعالزمان فروزانفر) رویهی ۷
7. «کلیات سعدی» (به تصحیح محمدعلی فروغی، انتشارات هرمس) رویهی ۷۷۶
گفته بودم «بعد از این باید فراموشش کنم»
دیدمش وز یاد بردم گفتههایِ خویش را
#مهدی_اخوان_ثالث(۱۳۰۷-۱۳۶۹خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «ارغنون» (انتشارات زمستان) رویهی ۱۷
پرسش اگر نیست، بگو ناسزا
کاز دهنت یک سخنم آرزوست
#جامی(۷۹۳-۸۷۱خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «دیوان کامل جامی» (ویراسته هاشم رضی) رویهی ۲۱۹
وقتی همه جا از غزلِ من سخنی هست
یعنی: همه جا - تو، همه جا - تو، همه جا - تو
#محمدعلی_بهمنی(زادهی۱۳۲۱خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «چتر برای چه؟ خیال که خیس نمیشود» (نشر دارینوش) رویهی ۱۸
به روزِ وصل چه دل بستهای؟ که مثلِ دو خط
به هم رسیدنِ ما نقطهیِ جداییِ ماست
#فاضل_نظری(زادهی۱۳۵۸خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «آنها» (انتشارات سوره مهر) رویهی ۲۱
کاش هجران دادِ من میداد اگر وصلی نبود
شمعِ تصویرم که از من سوختن هم ننگ داشت
#بیدل_دهلوی(۱۰۲۲-۱۰۹۹خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «کلیات بیدل - جلد اول» (چاپ کابل، دپوهنی وزارت و دارالتألیف ریاست) رویهی ۲۱۳
یک قصه بیش نیست غمِ عشق و این عجب
کاز هر زبان که میشنوم نامکرر است
#حافظ(۷۰۶-۷۶۹خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «دیوان حافظ» (تدوین سلیم نیساری) رویهی ۵۶
گر مِی نخوری طعنه مزن مستان را
بنیاد مکن تو حیله و دستان را
تو غره بدان مشو که مِی مینخوری
صد لقمه خوری که مِی غلام است آن را!
#خیام(۴۲۷-۵۱۰خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «رباعیات حکیم خیام نیشابوری» (به اهتمام: محمدعلی فروغی، قاسم غنی) رویهی ۷۲
روزِ شادی را شبِ غم در قفاست
چون در این باشید از آن یاد آورید
#خاقانی(۵۰۵-۵۷۷خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «دیوان خاقانی شروانی» (به تصحیح علی عبدالرسولی) رویهی ۴۸۷
زین همرهانِ سستعناصر دلم گرفت
شیرِ خدا و رستمِ دستانم آرزوست
... دی شیخ با چراغ همیگشت گردِ شهر
کاز دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست
گفتند یافت مینشود جستهایم ما
گفت آنک یافت مینشود آنم آرزوست
... یک دست جامِ باده و یک دست جعدِ یار
رقصی چنین میانهیِ میدانم آرزوست
#مولانا(۵۸۶-۶۵۲خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «کلیات شمس - جزو اول» (به تصحیح بدیعالزمان فروزانفر) رویههای ۲۵۵ و ۲۵۶
خُرَّم بُوَد آن روزی کاز بهرِ طرب دارم
زلفش به یسار اندر ساغر به یمین اندر
#سنایی(۴۵۹-۵۲۹خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «دیوان سنایی غزنوی» (به اهتمام پرویز بابایی) رویهی ۴۰۷
بی تکلف کسبِ هوشی کن که در دیوانِ راز
اندکی فهمیدن از بسیار گفتن خوشتر است
#بیدل_دهلوی(۱۰۲۲-۱۰۹۹خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «کلیات بیدل - جلد دوم» (چاپ کابل، دپوهنی وزارت و دارالتألیف ریاست) رویهی ۹۲
من نمیگویم سمندر باش یا پروانه باش
چون به فکرِ سوختن افتادهای مردانه باش
#مرتضی_قلیخان_سلطان(درگذشتهی۱۰۶۷خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «تذکره نصرآبادی» (چاپخانه ارمغان) رویهی ۲۷
یک روز بی گناه نبودم به عمرِ خویش
گویی که بود بیگنهی نزدِ من گناه!
#سوزنی_سمرقندی(۴۸۰-۵۵۸خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «دیوان سوزنی سمرقندی» (تصحیح و مقدمه: ناصرالدین شاهحسینی) رویهی ۳۳۷
عیبِ رندان مکن ای زاهدِ پاکیزهسرشت
که گناهِ دگران بر تو نخواهند نوشت
من اگر نیکم و گر بد تو برو خود را باش
هر کسی آن دِروَد عاقبتِ کار که کشت
#حافظ(۷۰۶-۷۶۹خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «دیوان حافظ» (تدوین سلیم نیساری) رویهی ۱۰۱
سرگشتگی ز سر نرود مردِ عشق را
گر بعدِ مرگ سنگ شوم، آسیا شوم
#نادم_لاهیجانی(سدهی دهم و یازدهم خورشیدی)
#شعر_راستین
سرچشمه: «تذکره نصرآبادی» (چاپخانه ارمغان) رویهی ۲۴۱